Friday, December 18, 2015

How To Live In UB in Winter (-30C)?

  1. If you can afford it, you need a Canada Goose or a fur coat, "over the knee" high boots or UGG boots, lots of cashmere (sweater, hat, scarf and gloves), double woollen pants to wear under your pants, and a shot of vodka.
  2. Stay indoors.
  3. Do not breath the air in the city, especially in the night.
  4. If you do not want to slip, break a bone or die on the street, do not walk confident! Walk like a penguin, because the pedestrian streets are full of lethal frozen ice, and the only way to walk on it is to slide or walk like a penguin.
  5. UB is small, so if you want to reach a destination, you'd better walk. Walking is faster than driving your car, because with a car you will be stuck in a traffic you cannot control and you will have the parking problem. Plus, you will be stressed out and you will age faster.
  6. Always carry a book or a Kindle with you, because people will be late. 
  7. Do not expect anything from anyone and anything. This is the only way you do not over stress yourself or feel disappointed. Plus, you will be super happy if something or someone does something right :) This is something I have learnt in Denmark - the big secret why Danes are the happiest people on Earth - LOWER YOUR EXPECTATION.
  8. Drink. Eat. Sleep well. There is no other way to survive in UB in winter.
  9. At the new year's parties, expect women to be dressed like they are going to the World Miss Competition or as if it is a summer - boobs and legs will be out, big hair, painted/tattooed eyebrows, fake eyelashes, etc. Men just get a shower, shave, put a suit on and gel their hair - lucky bastards.
  10. Get ready for new year parties with your family, friends and other friends, high school classmates, college classmates, former work colleagues, current work colleagues, and other corporate parties. Apologise to your liver in advance. 
  11. Do not look too pretty and stay away from drunk and handsy men or women.
  12. Do not quit or get fired from your job. You need it to pay for all the party expenses.
  13. Thank god you have parents and relatives to invite you for homemade dinner and lunch. Screw the healthy eating rules. You need a real Mongolian hot milk tea and lots of meat/fat to survive in this winter.
  14. Winter is coming. No, winter has come. Avoid being single, because you need someone to cuddle with and stay warm in the dark times. The night is dark and full of terrors!
  15. Use a body cream after you shower. You do not want the "Gobi Desert" situation on your skin!
  16. If you are a smoker, you need an extra smoke on top of this smog. The air pollution is just not enough for you.
  17. It doesn't matter if you are a man or a woman, you need a lip balm. Otherwise, a) you will have the "Apocalypse" lip, b) you will not be able to smile/laugh or it will hurt/crack/bleed when you do, and c) nobody will kiss you. 
  18. I cannot think of anything else right now, so please, let me know how you survive in winter in UB! May the force be with you.

Thursday, November 12, 2015

A Facebook Purge

I have recently deleted over 800 people on Facebook after realizing that I was Facebook friends with 1160 people – insane numbers! I only add people that I know, but obviously I do not have 1k friends in real life. So, I started deleting people that basically ghost follows me, i.e.: doesn’t interract with me, doesn’t share, etc. Later, I deleted the first time met people. Then, I deleted old high school classmates, university classmates, former colleagues and even current colleagues that are not particularly close to me.

How the hell did I get here? I wanted to just delete my Facebook really, but then, since I am working abroad I really needed it to stay in touch with my family and friends. So, it had to be done. I am not proud of this decision, but I hope people will understand it eventually.

Here are cons and pros of deleting people:

  1. People will be upset. Even if you think the friendship is not close, the other party might think otherwise.
  2. Some people will start despising or worse start hating you.
  3. People will not understand that you want a privacy.
  4. They will start adding you back and some will get even angrier if you do not accept.
  5. Your networking access will shrink. Before, it was just easy to Facebook and ask someone something, but now that you deleted them, what will you do?

    1. People will not even notice that you deleted them. That’s great! You did the right thing to delete those people.
    2. Your Facebook feed will only show the news from you close friends.
    3. You will actually start using Facebook as you should by focusing more on your family and close friends, rather than acquantances.
    4. You no longer need to filter your updates
    5. You will have some control over your social media
    6. You’ll be happier :D

    I did the same on my Instagram, too, but I am not asking you to follow me and mass delete many people from your Facebook. This was my personal choice and it helped me have a little more control over my social media, which eventually triggered a positive effect on my time, family, friendship and happiness. 

    Whatever works for you, do it. Whatever makes you happy, do it.

    No judging,

    Thursday, October 08, 2015

    Greetings from Hong Kong #2

    As requested, I am hereby sharing some of my experiences of living in Hong Kong (HK). These are some of the highlights after moving here:

    Learning to eat alone

    Who likes to eat alone? What do you think about people eating alone? Do you pity them? Feel sorry for them? What do you think when you see a single person sitting by himself/herself and just eating alone? I thought eating alone was an absolute miserable thing to do. Nobody to dine with. Nobody to share the food with. Nobody to talk with. 

    Both in Mongolia and Denmark, I had my family and friends to dine with; hence, I never had the problem of eating alone. In Hong Kong, however, the jokes were on me as I became one of the very people I used to pity - Batzul eating by herself in one of the busiest restaurants in town, talking on Skype or FaceTime with her boyfriend/sister/mother/relative/friend, watching YouTube videos, reading an ebook on her iBook, stalking people on Facebook and Instagram (till you get bored really), or simply sit at the window seat and watch people pass by. 

    You may think why don't you cook home? Why do you need to eat alone at public places? Some sexists might even say "As a woman, cooking shouldn't be a problem for you". Trust me, I can cook very well, but when you work in HK, you barely have the time for yourself or yet alone cook home.

    Air conditioner (AC), Dehumidifier and Air Purifier

    I swear these people in Hong Kong like to work in a freezer! They put the AC in the office to 19C and I am freezing while the locals are just sitting there (so used to it). After working one year in Hong Kong, I still haven't gotten used to this freezing temperature, so I bring my big Mongolian cashmere scarf and wrap myself warm, not to get sick.

    Another machine the locals like to use is the air purifier, because the air is so horrible. Even if you climb up the mountain, stand on top and breathe, the air will not be fresh. Unlike in Ulaanbaatar where the air pollution is only seasonal, the air in Hong Kong is bad for your health all year around with its constant haze. There is no factory and industrial zone in HK, but the air pollution is coming from the neighbouring Chinese cities (i.e.: from burning coal, heavy industrial zones, etc). 

    Lastly, they also like to use the dehumidifying machine at their homes, because the humidity is high. If you live next to the harbour and water, your bedsheets and clothes will never get dry!

    Choosing your apartment

    Your employer and company should provide your housing and accommodation - yes. However, if you still want to live elsewhere and need to start hunting for apartments, these are the things you need to know. 

    Housing market price increased in Hong Kong after the new metro line extended to Kennedy Town. Also, Mainlanders buying apartments here with their excess cash were not helping either, making the rents higher and landlords/landladies were waiting desperately for the current cheap contracts they had with their renters to finish (so that they could kick them out and rent it to someone else with a higher price). However, the market is cooling down, so the rentals and sales can be negotiated very well now.

    Hong Kong is all about money, money and money. So here are some of my tips for choosing your apartment:

    1. I used real estate agents and unfortunately they seem to be agents for the landlords only and not to you. Hence, they will be reluctant to negotiate the rental price for you. So only use agents to find apartments and do the negotiations yourself
    2. Do not get fooled by 2 years of contract only. There are 6 months contract. Tell the agents to stop wasting your time with long term contracts when you are clearly looking for a short term.
    3. Do not believe when the agent says "Not negotiable". Everything is negotiable. If landlord/agent is asking HK$17,500 for a little studio apartment in Central, push back and negotiate!
    4. Do not live around busy bar streets, lines of restaurants or even worse the flea market! First of all, it will be full of noise pollution, dirty street and drunk people. Secondly, there will be cockroaches and rats/rodents, since these crawlers looooove busy area. Lastly, the apartments will highly likely be small and expensive.
    5. If you want space and cheaper price, live in Kowloon island. Hong Kong island is pricey! A lot of Mongolians live in Tung Chung (next to the airport area) and their apartments are spacious, affordable and most importantly relaxing - they have swimming pools, gym, piano room, etc. If you live in Hong Kong island, just do not expect anything, but a small space, pricey rentals and a bitchy landlady.
    6. Wherever you are, make sure you live at least five floors up. The higher you live, less noise, better view and no uninvited crawlers. Do not get any place with a balcony as Hong Kong is full of cockroaches and rodents.
    7. Make sure your contract has a rodent and pest control clause where the landlady/lord should at least spray the anti-insect spray once in awhile, etc.
    8. Know your neighbourhood. Is your building old? If your neighbours are dirty, then no matter how clean you are, you will always have uninvited guests coming from the pipes, balcony, etc.
    9. Treat your landlords/landladies just like how they are treating you. If there is something wrong with the apartment (i.e.: broken drying machine, wall paints falling, broken tv channels, etc), demand them to come and fix it straight away. If they do not fix it, do not pay your rent. I had the utmost laziest and meanest landlady anyone could have asked for and she was absolutely abusing my politeness. Little did I know, you need to be spicy here and fight back for yourself. Being nice is not going to solve your problems in Hong Kong
    10. Think about commuting. If you have your job in Central, does it really make sense to live in another Kowloon island? Think about the cost of transportation and ask yourself: "Is it truly cheap or is it just wasting your time?".
    11. Live with your friend and share a bigger apartment! It will be cheaper and much more fun. You'll get tired of tiny little studio apartments. Trust me. 

    Cockroaches and Rats in Hong Kong

    Ok, I'm sorry. This post might (or will) disgust you, but I am here to share the truth, ok? So if you don't want to know, just skip this right now.

    I wish people told me about cockroaches and rats in Hong Kong. The size of these crawlers are just unbelievably big - HUGE! What's even worse, the cockroaches are equipped with wings and can fly, while the rats can climb up the wall and swim even. It's hard to control them as their population grows very rapidly.

    There are no cockroaches and rats in Mongolia and Denmark (well, I am sure there are, but not as much as in Hong Kong!), but they are everywhere in Hong Kong, especially in Lan Kwai Fong (LKF) in the summer - squashed, dead, running, hiding, etc. The locals do not care about them, because they are so used to them (what??!) and as long as they are not in their homes, they do not care if they are outside, because it is impossible to control it. I have seen these nasty crawlers with my own eyes and they still make all my hair stand up no matter how many times people say "Oh, you will get used to them".

    One night, me and my friends were seated outside at a table, sharing a shisha in LKF. My boyfriend thought someone was stepping on his foot (thank god, he had a fully covered shoes) and he looked down to look at who was stepping on his foot, but to his horror there were two freaking rats. He didn't tell anyone about this at the table and he suggested to go elsewhere and nobody thought anything wrong about his suggestion as a bar-hopping is completely normal. However, when he told me the next day, I was just disgusted. I even thought of moving back to Mongolia, because I was so scared of them.

    Even though I have been to Hong Kong many times before, I have never seen them then. It is because I wasn't aware of them. However, once you start living here and become a local, you cannot stop spotting them, because my stupid brain knows they are there. To this date, I still haven't found a way to stop freaking out every time I see them. Thankfully, summer is ending and they are starting to go back to their holes, sewage, pipes, etc. I am dreading the summers in Hong Kong. If you are coming to Hong Kong, make sure to avoid coming here from May to September.

    Getting a bank account - suddenly became so strict!

    Three years ago, my colleagues told me that they would just walk into any bank in Hong Kong with their passports and could open a normal ATM bank account and credit card later. Now all the banks, especially HSBC, became super strict with their new compliances after their scandalous bank accounts under fishy people. Also, for instance, if you were Russian citizen (i.e.: my colleague), it was taking much longer to open a bank account due to the economic ban on Russia. What's even more, if you were subletting (your apartment not under your name), it was even harder or impossible for some to get a bank account.

    Tax Payment - Annually, not Monthly

    I have always had my taxes done by my employer - i.e.: pension plan, social health insurances (SHI), personal income tax (PIT), etc. Also, I used to pay PIT and SHI every month automatically from my salary, but here, you need to pay the annual income tax (usually 5%) yourself after one year of employment in one go. 

    Hope you are saving some money every month for this, otherwise you will get into a huge trouble of paying your tax. Another thing is to make sure there is a housing allowance in your employment contract. This will help you reduce your tax amount.

    People will ask you to
    • Buy or bring the following to Mongolia: latest iPhones or any new Apple products really, perfume, cosmetics, whiskies, money, something they have left in Hong Kong, books, vitamins, birth control pills, Christian Louboutin shoes, etc
    • Exchange shoe sizes
    • Check if their Hong Kong number is still working 
    • Pay bills on behalf of them (i.e.: phone bills)
    • Check how much would it cost to fix their broken apple products, etc
    I come frequently back and forth to UB and HK, so if I have any spare time and/or space in my luggage, I usually say sure, but sometimes I can't help, but think "Seriously?! Can't they get these in UB?". You become a post office, really - a very nice one! :P

    Let me know also some of the cultural shocks you have experienced after moving to a new country! Sharing is Caring.

    Hope you liked this post and my absolute honesty in it.


    Wednesday, September 30, 2015

    You Make Me Fat And Happy

    When I am miserable
    You know that I am faking the "happy" face
    When I am sad
    You know just how to cheer me up

    When I am lonely and homesick
    You come flying so fast
    When you bring home to me
    You make a long distance so much sweeter 

    When I am happy
    You are the first person I want to call
    When I am down
    You are the first person I want to call

    When I take a risk
    I know that I am safe with you
    When I do not take any risk
    You push me to the edge

    When I am sick
    You take care of me like I am a little baby
    When I am sleepless
    You speak with me all night (till I pass out)

    You make me feel safe and secure
    You make me fat and happy
    You make me stronger and most importantly loved
    I hope I make you feel the same

    I hope I am not too much of a burden
    I hope I push you too
    I hope I give you joy
    I hope I am enough

    You are my best friend
    You are my teacher
    You are my rock
    You are my love.

    Thank you for being there for me.
    So much love,

    Thursday, May 14, 2015

    Khusugtun from Mongolia at Asia's Got Talent 2015

    Dear Khusugtun,

    Chills! Chills! All the hair in my body just stood up and I also lost my voice. Maybe it is because I am a fellow Mongolian, but it does not matter, because I became mentally happy and literally jumped to see Khusugtun at Asia's Got Talent 2015!

    Thank you, Khusugtun, for making us proud to be Mongolians, promoting Mongolia so well and becoming such a wonderful cultural ambassador. I salute you! Crossing all my fingers (and toes) that you will win.

    Your fan,


    Semi Finals


    Wednesday, February 25, 2015

    Тархины Тураал - Кимура Аяако

    Энэхүү нийтлэлийг уншаарай гэж ээж минь дамжуулсан юм. Байнга завгүй гүйж явдаг охиндоо үе үе ийм сэтгэл хөдлөгөм нийтлэл унш гэж дамжуулдагд нь үнэхээр их баярладаг шүү, ээж ээ.

    1999 онд бичсэн энэ нийтлэл миний гарт ийнхүү ирж намайг маш ихээр гайхшруулав. Тээр 1999 онд бичигдсэн утга агууламж нь надад буюу 2015 онд маш ойлгомжтой ойлгогдож байгаа бөгөөд юу ч өөрчлөгдөөгүй хэвээр байгаад би гүнээ харамсав.

    Мөн хүндэлж явдаг Д. Оюунцэцэг багш минь үүнийг уншаад ийнхүү сэтгэлээ хуваалцав:
    "Монголчууд бидний төлөө санаа нь зовсондоо, тэсэж чадахгүй болсондоо энэ нийтлэлийг бичжээ. Кимура Аяакод чин сэтгэлээсээ талархал илэрхийлж чаашид ч ийм утга бүхий зүйл бичиж Монголчууд биднийг сэрээж байгаарай гэж хүссэн ерөөе."

    Кимура Аяако гэх энэ эмэгтэй манай хэлийг шамдан суралцаж, аялагтай ч гэсэн маш сайн ойлгогдохоор тв-ээр ярилцлага өгч байхыг YouTube-ээр харав (32:45 минутаас үзнэ үү).

    Та бүхэн доорх нийтлэлийг өөрсдөө уншаад хувьдаа тунгаан бодно уу. Гадны хүн бид нарыг муулж байна гэж бүү бод. Харин ч энэ хүн Монголд үнэхээр хайртайдаа энэхүү нийтлэлийг бичсэн болов уу гэж би хувьдаа бодож байна.

    Г. Батзул


    Кимура Аяако

    Японд суугаа Малайзын элчин сайд «Намайг хорин настай байхад манай улс дөнгөж тусгаар тогтноод байсан бөгөөд олон асуудал тулгараад байсан билээ. Бид амжилт гаргаж, тусгаар тогтнолоо дэлхийн олон улсаар зөвшөөрүүлэх хэрэгцээ шаардлага байсан. Би Малайз эх орны төлөө хүчин зүтгэмээр санагдаад, юуны өмнө гэр орныхныхоо бахархал болсон хүн байх хэрэгтэй юм гэж бодогдож байлаа. Эх орондоо би хэрэгтэй гэж бодож явлаа. Одоо Малайзын Засгийн газар ирээдүй үеийнхний төлөө «Визон-2020» гэдэг төлөвлөгөө зохион гаргаж байгаа билээ.

    Улс орны хувьд Малайз амжилт олж, олон улсын тавцан дээр бол тус улс ирэх зуунд удирдагчийн байр сууринд очих ёстой хэмээн зорьж байна» гэснийг уншаад Монголын байр суурь гэдэг юу вэ гэж бодогдлоо.

    Хагас жил Монголд байхгүй байгаад буцаж ирэхэд юм болгон хөгийн харагдаад, монголчууд нэг л хөгийн санагдаад болж өгдөггүй. Олон жил хөгийн юмны төлөө зүтгэж явсан би ч бусдад хөгийн харагдаж байгаа байлгүй дээ. Би бол япон хүн.

    Гадаадын хүн Монголыг хөгийн байна гэхэд дургүйцэх нэгэн байж болно. Гадаадынхан манай Монголыг хамаагүй шүүмжилж болохгүй гэх хандлагатай хүн ч байж болно. Гэвч миний бие Монголд хөл тавьснаас хойш яг арван жил болж байна. Хэрэв «Гадаадын хүн манай орныг бүү шүүмжил» гэх юм бол би тийм хүнд «Гадаад орноос тусламж бүү ав» гэж хэлмээр байна. Эд барааны тусламж байвал аваад байна, сэтгэл санааны тусламж бол хэрэггүй гэх гээд байгаа юм уу?

    Ер нь монголчууд нүдэнд харагдах ашгаас өөр сонирхолгүй, юу ч хэлээд нэмэргүй. Гэтэл нүдэнд үл үзэгдэх нэг юм л хүнийг хүн болгодог шиг санагдах юм. Сайд, дарга болохын төлөө ёс жудгаа худалдаж чаддаг хүн, тэр хүнийг тойрон шавсан шимэгч хорхой шиг хүн.

    Миний бодлоор Монголд сайд дарга болсноос малчин болсон нь илүү мундаг.

    Өнөөдрийн Монголд дээр өгүүлсэн Малайзын сайдын үгэнд гарсан ухаан шиг ухаан алга. өөрөөр хэлбэл олон улсын харилцааны тавцан дээр уншигчийн байр сууринд гарна гэсэн ухаан огт алга санагдана. Малайз ч, Монгол ч ялгаагүй Азийн хөгжиж байгаа л орон.

    Төр хүчтэй байя гэвэл хууль боловсронгуй, хууль хүчтэй байх ёстой гэх хүн байдаг. Гол нь хуулиндаа биш, хуулийг зөв хэрэгжүүлэх явдал л чухал. Хуулийг зөв хэрэгжүүлнэ гэдэг сэтгэлийн сахилгатай байхыг хэлнэ. Сэтгэлийн сахилга байвал буруугаа засаж, алдсанаа нөхөн сэргээх дотоод дархлал байна. Тийм юм байхгүй бол гаднаас яаж ч оролдоод сайжруулж чадахгүй. Хятадын «Их сургаал бичиг» номын VI бүлэгт «Улс орны хувьд эд хөрөнгийн сонирхол жинхэнэ ашиг сонирхол биш, харин ёс журам бий болгох л жинхэнэ ашиг мөн.
    Улс орны удирдагч эд хөрөнгийн талаар хүч чармайлт тавьж байгаа бол заавал хөгийн амьтсыг өөрийн гар хөл болгон ашигладаг. Тэгэхдээ удирдагч тэдгээр ашиглаж байгаа хүмүүсээ чадвартай гэж бодож байгаа бол тийм хөгийн амьтдаар төр, засгийн эрх бариулах ба тэгж эрх бариулбал заавал хүн зоны ч юм уу байгалийн гай гамшиг учирна» гэж бичсэн байдаг.

    Хятадын сургаалаас иш татвал өнөөгийн монголчууд «хятадын юм» гэсэн утгаар хүлээж авахгүй ч байж мэднэ. Дургүйцээд зүгээр сууж байснаас хятадуудаас илүү их юм уншиж, наад захын хятадын гүн ухаан мэдэж байх хэрэгтэй бус уу.

    Ер нь монголчууд ном уншихгүй болсон байна. өнөөгийн Японы нийгэмд тодорхой байр суурь эзэлсэн байгаа хүмүүс залуудаа өглөөнөөс үдэш болтол тасралтгүй ном уншиж байсан бөгөөд одоо ч япончууд маш их уншдаг. Яагаад ингэж уншдаг вэ? өөрийн дотоод ертөнцийг сайжруулахын төлөө л тэр.

    Монголд өрнөсөн ардчиллын үйл явцыг Японы Мэйжигийн хувьсгалтай (1868 оны) зүйрлэн ярьж байсан. Монголыг Японтой зүйрлүүлээд дэмий байх аа. Тэрхүү Мэйжигийн хувьсгалын өмнө Англи, Францад очсон япон хүн байсан, тэд тэдгээр орны байдлыг гайхаж, улмаар манай Япон хурдан сурч боловсорч, хөгжих ёстой гэж бачимдан цухалдаж байсан гэдэг. Тэр бол жинхэнэ эх оронч сэтгэлгээ юм. Бас дэлхийн II дайны үеийн Японы хямралыг ч өнөөгийн Монголын шилжилтийн үеийн хямралтай зүйрлэдэг хүн бий. Япончууд тэр үед хүн бүр хүчээ дайчлан ажиллаж, Япон орныг баян тансаг болгоё гэж бодож байснаас бус, одоогийн зарим монгол хүн шиг эх орны нэрээр хаа нэгтээгээс олж ирсэн мөнгийг өөрийн нэр дээр гадаадын банкинд шилжүүлж байгаагүй юм гэнэ билээ.

    Ийм байхад манай япончуудтай өөрсдийгөө зүйрлэх гээд байгаад зэвүү хүрч байна. Ингэхдээ би манай япончууд мундаг, Монгол хүмүүс муу гэх гээгүй. Хүн л юм хойно аль алинд нь сайн муу юм бий. Гэхдээ монголчуудыг харахаар юмыг зөвхөн хэлбэрдээд л, агуулгыг орхисон шиг бодогдож, санаа зовоох юм.

    Үнэхээр соёлын хямрал. Ном уншихгүй, унших ном ч байхгүй. Мэдлэг нь өөрөө олж авсан биш, дандаа бусдаас л дуулсан зүйл байдаг. Ижилхэн санаа бодолтой, нэг төвшний хүмүүс цуглаж ярилцлаа ч хөгжиж дэвжихэд ямар ч нэмэргүй. Телевиз, радио, хэвлэл гэхэд бас л ижилхэн ухаантай, ижилхэн төвшний хүмүүс бичиж, ярьж, нэвтрүүлж байгаа учраас ялгаагүй, түрүүчийн л цуглаад ярьсны үргэлжлэл.

    Тархины тураал. Сайн сураагүй гэж хэлүүлсэн хэрнээ, бас өөрөө түүнийгээ мэдэж байгаа хэрнээ бодож санах юмгүй яваад л байна. Монгол хүн маш азтай юм. «Монгол үндэстэн» гэдэг нэрээр дэлхий даяарт эрхэлж, дэлхий даяараа эрхлүүлж байна. Чингис хааны нэр барьж ямар нэг юм хийх гээд байх юм уу, хэнээс ямар тусламж орж ирэх нь вэ гэж хараад хүлээгээд л суугаад байна.

    Хэрэг болбол залхтал гуйж хоргооно, хэргээ бүтсэн хойно таг чиг болно.

    Ер нь япончууд хүнээс юм гуйхаас ичдэг, хүний юм авахаас санаа зовдог. Хэрэг бүтсэний дараа л баяр талархал илэрхийлэхийг чухалд үзэж жин даруулдаг. Дэлхий нийтээс ялгарах монголчуудын нэг онцлог бол дээр дурдсан, хэргээ бүтмэгц таг чиг болдог зан. Манай япон ёс ийм тийм гэвэл зарим монгол хүн «За яршиг, зүгээр. Японы ёс ямар хамаатай!» гэх нь бий. Манай япончууд зүгээр л нэг ажил хөдөлмөрт зүтгээд өнөөгийн хөгжилд хүрсэн биш, хажууд нь ёс төр гэж чухал юм байнга хамт явдаг. Энэ бол Хятадад ч, Америкт, Европт ч бий.

    Ойр дотно болох тусмаа ёс төрийг чанд баримтлах нь чухал. Ёс төрийг сайн сахих хэрэгтэй. Залуус бол ер нь ёс төр гэж юу болохыг олигтой мэдэхгүй учраас тал хувь нь бүтэж байсан ажил хэргээ бүр нурааж орхих нь ч бий» гэж бид заалгадаг.

    Монголчууд ёс мэдэхгүй гэдгийг тэдэнтэй нэлээд харилцсан япончууд мэднэ. Тэр ч бүү хэл зарим нь «Угаасаа байхгүй юм чинь, ёс журмыг монголчуудаас эрээд яадаг юм бэ!» гэдэг гээд бод л доо. «Хүн гэдэг хоол, унд, хувцас хунарт зовохгүй болж байж сая хүний ёсыг бодно. Монголчууд мөр бүтэн, гэдэс цатгалан болж байж ёсыг сурах байлгүй дээ» гэх хүн ч тааралддаг. Гэвч юу л бол доо.

    Монголчууд хоол унд, хувцас хунарт санаа зовохооргүй болчихвол харин ч нүглийг мартах байлгүй.

    Монголчуудтай харилцахлаар л сэтгэл сэвтэнэ. Сэтгэлийн тусыг ойлгохгүй хардаж сэрдэнэ. Тэгээд «Ямар ч тооцоо, зорилгогүйгээр хүнд тусална гэдэг ойлгомжгүй юм. Тооцоотой, зорилготой байж л хүнд тусална гэдэг нэг талаар зөв» гэх нь урам хугална.

    Монголд хүнд хариугүй тус хүргэнэ гэж байхгүй. Энэ бол ядуу байгаагийн шинж.
    Тулга тойрсон тооцооны богино ухаан монголчуудыг туйлдуулж байна. Миний хувьд, бүр багаасаа «Хүнд туслах бол хариу санаж тооцоололгүй сэтгэлээрээ тусалж бай» гэж сурсан билээ. Харин монгол хүн «Аав ээж намайг «хүнд туслахдаа тооцоотой хандаж бай» гэж сургасан гэхийг сонсоод, Монголын нийгэм дэх хүний сэтгэл Японыхоос эрс өөр болохыг мэдэрлээ. Танай хүмүүжлийн энэ зарчим дөрвөн уулын дундаас бүү гараасай гэлтэй ч тийм хүмүүжилтэй хүмүүс хэдийнээ хил давж, бусдын зэвүү хүргэж яваа нь үнэхээр харамсалтай.

    Өгөөш том тусмаа дэмий гэж үг байдаг. «Монголчууд юу ч үгүй юм чи нь ядаж бардам зан байх ёстой» гэдэг монгол хүн тааралдана. Гэхдээ одоогийн монголчууд бардам зан гэж юуг хэлэхээ сайн мэдэхгүй байгаа учраас тэдний бардам зан гээд байгааг өөр хэлэнд орчуулбал бүдүүлэг зан гэж л буулгахаас аргагүй.

    «Сул дорой хүн түүнийгээ нуух гэж зөрүүдлээд, найр тавихыг зохисгүйд тооцон омогддог» гэсэн үг бий. Монгол залуучууд «Гадаадынхан бага юм өгч байна. Бүр ихийг өгөх ёстой. Юм өгч байгаа нь цаанаа учиртай» гэх мэт хардлага сэрдлэгийн хачин сэтгэл их гаргана. Баян ядуу гэдэг ер нь юу юм бэ. Миний бодлоор баян хүн өөрийгөө гэх аминч үзлийг дийлэн зохицуулж чаддаг байхыг хэлнэ. Сэтгэлийнх нь бүх орон зай зөвхөн «би» гэх ганц бодлоор дүүрсэн хүнийг аминч үзэлтэн гэнэ.

    Миний энэ утгаар баян ядууг ойлгодог хүн Монголд хэд бол? Монголд үнэхээр баян хүн байхгүй гэж боддог. Бузар мөнгө, ариун мөнгө гэж ялгаж чадахгүй, мөнгө бол эрх хэмжээ гэж ойлгож байгаа цагт Монголд жинхэнэ баян байгаа гэж төсөөлөхийн аргагүй. өөрөө үл тансаглан, өрөөлийг тансаглуулагч л жинхэнэ баян хүн.

    Хятадын «Мэнз бичиг» номд «Ордны дотор цэвэр тансаг боловч гадаа хог новштой, тарианы агуулах сав хов хоосон байхыг хулгайчийн тансаглал гэнэ» хэмээжээ.

    Муу луйвраар залилж авсан мөнгөөр хүүхдээ гадаадад сургахаар явуулдгийг ойлгохгүй байна. Юуг нь ойлгохгүй байна вэ? Аав нь луйвраар олсон мөнгө гэдгийг мэдсээр байж, тийм мөнгөөр суралцахаар явж чадаж байгаа хүүхдийнх нь сэтгэлгээг үнэхээр ойлгохгүй байгаа юм. Би ямар мундаг хүн биш, монголчуудад сургаал айлдах чадалтай ч биш дээ.

    Ер нь Монголд эхлээд хүний дотоод сэтгэлийн хувьсгал л хийх хэрэгтэй. Тэгж жинхэнэ хүн бий болгох ёстой байлгүй дээ. Жинхэнэ хүн гэдэг ямар хүнийг хэлэх вэ гэвэл худлаа хэлдэггүй хүнийг л хэлнэ.

    «Монгол хүний үгэнд битгий итгэ!» гэдэг үгийг хаанахын хэнээс ч сонсож болно. Танилцах тусмаа итгэх боломжгүйг ухаарна. Монголыг сайн мэддэг хүн бол юу гэж хөрөнгө оруулалт хийх вэ дээ. Мэдэхгүй хүний толгойг эргүүлж байгаад, хэдэн цаас салгаж аваад нүүр буруулахыгаа л мөнгө оруулалт гэж бодоод ойлгуулаад байх шиг.

    Тэгсэн хэрнээ хөрөнгө оруулагч Монголд бус, өөрт ашигтайг бодож үүнийг хийж байгаа мэтээр сонин хэвлэлээр шуугиулах нь дэндүү. Хятадын зохиолч Ро жин, «Усанд унасан нохойг нэрмэж зод!» гэж бичсэн байдаг. Ёс журам эс мэдэх нохойг авартал хэн нэгнийг зууж мэдэх юм шүү гэсэн утгатай энэ үгийг олж уншаад хүчтэй цохилт авсан.

    Би багаасаа «Хүн болгонд тусалж бай» гэж хүмүүжсэн. Гэхдээ монголчуудтай харилцаж явахад Ро жингийн энэ үг орой руу орж билээ. Ер нь Монголд зовлон багадаад байх шиг. Зовж л байж юманд хүрдэг хорвоо доо. Ардчилал иймэрхүү замаар явж байгаагийн хариуцлага ард түмэнд бас бий.

    Монголын ард түмэн өөрөө хийх ёстой гэж бодохгүй, хэн нэгэн хүн хийж өгөөсэй гэж хүлээгээд сууж байна. Хэн Монголын нийгмийг гайгүй болгох ёстой юм бэ? Дандаа хүний гар харна. өөрт хамаатай юмыг өөрөө л хийх ёстой гэдэг зарчим алга. Гадаадад сурч байгаа хүмүүс, гадаадад гарсан хүмүүс монгол орноо хаяагүй байх аа. Гэхдээ тэд «Монголыг гайгүй болохоор нь очно» гэж ярьдаг. Бас л хүний гар харсан сэтгэлгээ.

    Монголчууд гадаад хэл их сурч байна. Тэгж сураад юунд хэрэглэх, ямар зорилготой вэ? Бизнес, мөнгө, нэр алдар бодохоос бус, эх орондоо хэрэгтэй хүн болмоор байна, эх орны төлөө сурах ёстой гэж бодох хүн байхгүй. Юуны өмнө өөрийн амьдрал байдлыг сайжруулаад, дараа нь эх орноо гэж боддог, бас тэгж хэлдэг хүн олон. өөрийн амьдрал байдлыг сайжруулах гэсэн хүний хүсэлд хэр хэмжээ гэж байхгүй. Монголчуудтай харилцах бүрт, сүүлийн үед «Арсланг дийлэх гэж оролдоод оролдоод яаж ч чадаагүй өчүүхэн хулгана хавханд хавчуулж шархалсан өвдгийг нь хазаж орилуулсан гэнэ ээ» хэмээх нэгэн үлгэр санаанд орж ирээд, тэр арслангийн өвдөг нь би юм шиг санагдаад болж өгдөггүй.

    Монголд байх тусмаа монголчуудтай харилцах талаар их юм сурлаа. Амин хувиа хичээгчдийн дунд байх тусам алаг хорвоогийн хоосон чанар илүү тод харагдах аж. Хорвоо ертөнц дандаа нэг янзаараа байхгүй. Цэцэглэсний эцэст хагдрах зайлшгүй. Алдар нэр, албан тушаал гэгч нэг л бодит чанартай биш санагдаад байх юм.